Schijnzelfstandigheid bij zzp’ers: wanneer ben je écht ondernemer en wanneer eigenlijk werknemer?
Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer iemand formeel als zzp’er wordt ingehuurd, maar in de praktijk werkt als een werknemer. Dat gebeurt vaker dan veel organisaties denken. De Belastingdienst kijkt namelijk niet naar het contract, maar naar de manier waarop de samenwerking dagelijks vorm krijgt. Sinds 2025 wordt er strenger op gehandhaafd. Voor werkgevers én zzp’ers kan dit grote gevolgen hebben, van fiscale correcties tot het achteraf moeten erkennen van een arbeidsovereenkomst.
Wat schijnzelfstandigheid precies betekent voor zzp’ers en opdrachtgevers?
De kern van schijnzelfstandigheid ligt in de vraag wie de regie heeft over het werk. Wanneer de opdrachtgever bepaalt hoe het werk wordt uitgevoerd, wanneer iemand aanwezig moet zijn en hoe de processen lopen, verschuift de relatie al snel richting werknemerschap. Ook volledige inbedding in de organisatie, structurele werkzaamheden en het ontbreken van ondernemersrisico zijn signalen dat iemand in feite geen zelfstandige maar werknemer is. En let op: de juridische werkelijkheid volgt altijd de feitelijke situatie, niet de intentie van partijen.
Een recente uitspraak die veel duidelijk maakt
Een voorbeeld hiervan is de uitspraak in de zaak tussen een accountant en kantoor. In deze situatie werkte een registeraccountant op basis van een overeenkomst van opdracht. Maar hij vervulde werkzaamheden die volledig pasten binnen het hart van de organisatie. Hij moest op vaste momenten op kantoor zijn, kon zijn werk niet aan anderen overdragen en had geen ruimte om voor andere opdrachtgevers te werken. Hoewel beide partijen graag zakelijk wilden samenwerken als zelfstandige en opdrachtgever, zag de rechter dat de accountant geen ondernemersrisico droeg en functioneerde als vaste medewerker. Daardoor concludeerde de rechtbank dat er sprake was van een arbeidsovereenkomst.
Wanneer een zzp’er juridisch werknemer is
De beoordeling of iemand zzp’er is of werknemer berust niet op één enkel kenmerk, maar op het totaalbeeld. Wanneer iemand structureel werkt binnen de organisatie, afhankelijk is van de aansturing van de opdrachtgever en geen ruimte heeft om werk naar eigen inzicht te organiseren, is de kans groot dat er juridisch sprake is van een dienstverband. Ook wanneer iemand geen eigen investeringen of ondernemersrisico draagt, geen vervangers kan inzetten of maar één opdrachtgever heeft, verschuift de relatie richting werknemerschap. Er bestaat geen vaste lijst die je simpel kunt afvinken. Het is altijd belangrijk om steeds te kijken naar de manier waarop de samenwerking dagelijks wordt uitgevoerd.
De gevolgen van schijnzelfstandigheid
Wanneer achteraf blijkt dat een zzp-constructie eigenlijk een arbeidsovereenkomst is, kan dat financiële en juridische gevolgen hebben. Als werkgevers kun je worden geconfronteerd met loonheffingen, sociale premies, pensioenafdrachten en eventuele correcties met terugwerkende kracht. Voor de zzp’er zelf kan de zelfstandigenstatus vervallen, waardoor fiscale voordelen verloren gaan en er onzekerheid ontstaat over zaken als ziekte, arbeidsongeschiktheid en pensioenopbouw. Het is daarom voor beide partijen essentieel om tijdig te toetsen of de contractvorm aansluit bij de werkelijkheid.
Hoe toets je of er sprake is van schijnzelfstandigheid?
Om te beoordelen of een contractvorm werkelijk past bij de manier waarop het werk wordt uitgevoerd, is het belangrijk om te kijken naar de dagelijkse praktijk. Dat begint met een open gesprek tussen opdrachtgever en zelfstandige over hoe het werk wordt aangestuurd, Bespreek hoeveel vrijheid er is in de uitvoering en in hoeverre de werkzaamheden onderdeel zijn van de organisatie. Wanneer iemand vooral op vaste tijden werkt, structureel meedraait in het team en geen ondernemersrisico draagt, kan dat erop wijzen dat de samenwerking feitelijk meer lijkt op een dienstverband dan op zelfstandig ondernemerschap. Ook de vraag of de zelfstandige meerdere opdrachtgevers heeft, zelf kan bepalen hoe het werk wordt ingericht en de mogelijkheid heeft om vervanging te regelen, geeft richting aan de beoordeling. Door regelmatig stil te staan bij deze elementen en eerlijk te bespreken of de gemaakte afspraken nog passen bij hoe er in de praktijk wordt samengewerkt, ontstaat helderheid en kun je tijdig bijsturen wanneer dat nodig is.
Samenwerken vanuit eerlijkheid en duidelijkheid
De discussie over schijnzelfstandigheid onderstreept hoe belangrijk het is om samenwerkingen te baseren op helderheid en vertrouwen. Wanneer organisaties en professionals open kijken naar de manier waarop werk wordt uitgevoerd, ontstaat er een relatie die zowel juridisch als menselijk. Een contractvorm die aansluit bij de dagelijkse praktijk geeft rust, duidelijkheid en een stevig fundament voor duurzame samenwerking. Bij HR5 geloven we in werkrelaties die eerlijk zijn, waarin mensen zich gezien voelen en waarin iedereen ruimte krijgt om te groeien. Schijnzelfstandigheid doorzien en voorkomen hoort daar vanzelfsprekend bij.
Vragen over schijnzelfstandigheid?
Wil je weten of jouw huidige zzp-samenwerkingen voldoen aan de regels of twijfel je over de juiste contractvorm? Neem contact op met HR5. We denken met je mee, kijken mee naar jouw situatie en helpen je om keuzes te maken die passen bij jouw organisatie én bij de mensen die voor je werken.
Op de hoogte blijven?
Benieuwd naar meer artikelen, weetjes of nieuws op HR en wetgeving vanuit HR5?
Volg ons dan op Social Media.
