Risico-inventarisatie & evaluatie verplicht: wat moet je als werkgever regelen?
Is een risico-inventarisatie & evaluatie verplicht? Ja. Iedere werkgever met personeel moet een schriftelijke risico-inventarisatie en -evaluatie, kortweg RI&E, hebben. Dat geldt ook voor kleine werkgevers met maar één of enkele medewerkers. Met een RI&E breng je de arbeidsrisico’s binnen je organisatie in kaart. Vervolgens leg je in een verplicht Plan van Aanpak vast welke maatregelen je neemt om deze risico’s te voorkomen of te beperken. Een RI&E is daarmee meer dan een document waarmee je aan de Arbowet voldoet. Het vormt de basis voor een veilige en gezonde werkomgeving. Door risico’s tijdig te herkennen, kun je gezondheidsklachten, arbeidsongevallen en uitval voorkomen. Dat draagt bij aan duurzame inzetbaarheid, werkplezier en een gezonde organisatie.
Wat is een risico-inventarisatie en -evaluatie?
RI&E staat voor risico-inventarisatie en -evaluatie. In de inventarisatie beschrijf je welke gevaren en arbeidsrisico’s binnen je organisatie voorkomen. Vervolgens beoordeel je hoe groot deze risico’s zijn en welke risico’s als eerste moeten worden aangepakt. Het gaat niet alleen om direct zichtbare gevaren, zoals onveilige machines, lawaai of gevaarlijke stoffen. Ook minder zichtbare risico’s horen in de RI&E. Denk aan werkdruk, fysieke belasting, beeldschermwerk, ongewenst gedrag, agressie, discriminatie en seksuele intimidatie. Werken medewerkers vanuit huis of op verschillende locaties? Dan moet je ook de risico’s van thuiswerken en hybride werken onderzoeken. Daarbij kun je onder meer kijken naar de werkplekinrichting, fysieke belasting, werkdruk, sociale verbinding en de balans tussen werk en privé.
Is een risico-inventarisatie en -evaluatie verplicht?
Ja, de risico-inventarisatie en -evaluatie is wettelijk verplicht. De verplichting volgt uit artikel 5 van de Arbeidsomstandighedenwet. Iedere werkgever moet een RI&E hebben die past bij de werkzaamheden, werkomstandigheden en risico’s binnen de eigen organisatie. De omvang van de organisatie verandert niets aan deze verplichting. Ook een werkgever met weinig medewerkers moet een RI&E en een daarop gebaseerd Plan van Aanpak opstellen. Een klein bedrijf kan soms gebruikmaken van een eenvoudiger RI&E-instrument. Ook kan onder voorwaarden een uitzondering gelden op de verplichting om de RI&E extern te laten toetsen. Dit betekent echter niet dat de RI&E zelf achterwege mag blijven.
Waarom is een RI&E belangrijk?
Een RI&E helpt je om risico’s te herkennen voordat ze leiden tot gezondheidsklachten, verzuim of een arbeidsongeval. Je krijgt inzicht in wat goed is geregeld en waar verbetering nodig is. De RI&E helpt ook bij het stellen van prioriteiten. Een risico dat ernstige gezondheidsschade kan veroorzaken, vraagt bijvoorbeeld om een andere aanpak dan een kleiner risico dat eenvoudig kan worden opgelost. Daarnaast vormt de RI&E de basis voor andere onderdelen van het arbobeleid. De uitkomsten kunnen richting geven aan voorlichting, opleidingen, werkplekaanpassingen, het PAGO, het preventiebeleid en de inzet van de arbodienst of bedrijfsarts. Een RI&E is daarom geen administratief eindpunt. Het is het begin van een doorlopend proces waarin je risico’s onderzoekt, maatregelen uitvoert en controleert of die maatregelen voldoende effect hebben.
Nog niet iedere werkgever heeft de RI&E op orde
Uit het onderzoek Arbo in Bedrijf 2024-2025 van de Nederlandse Arbeidsinspectie blijkt dat 68% van de onderzochte bedrijven over een RI&E beschikte. Dat betekent dat 32% geen RI&E had. Ook de kwaliteit blijft een aandachtspunt. Van de aanwezige RI&E’s werd 70% als voldoende of goed beoordeeld. Bij de overige RI&E’s ontbraken bijvoorbeeld relevante risico’s, was de beoordeling niet actueel of sloot het Plan van Aanpak onvoldoende aan op de praktijk. Deze cijfers laten zien dat het niet alleen belangrijk is om een RI&E te hébben. De RI&E moet ook volledig, actueel en passend zijn voor de werkelijke situatie binnen de organisatie.
Wat moet er in een RI&E staan?
Een goede RI&E beschrijft alle relevante arbeidsrisico’s binnen de organisatie. Welke onderwerpen moeten worden onderzocht, hangt af van de werkzaamheden, werkplekken en medewerkers.
Denk bijvoorbeeld aan:
- fysieke belasting en ergonomie;
- werkdruk en werkstress;
- agressie, pesten en ongewenst gedrag;
- gevaarlijke stoffen en biologische agentia;
- machines, gereedschappen en arbeidsmiddelen;
- geluid, trillingen en klimaat;
- beeldschermwerk en thuiswerken;
- brandveiligheid en bedrijfshulpverlening;
- alleen werken en werken op locatie;
- risico’s voor zwangere, jeugdige of andere kwetsbare medewerkers.
Soms is aanvullend verdiepend onderzoek nodig. Dat kan bijvoorbeeld gelden bij gevaarlijke stoffen, lawaai, machineveiligheid, psychosociale arbeidsbelasting of zware fysieke belasting. Deze verdieping maakt dan onderdeel uit van de RI&E.
Een Plan van Aanpak is verplicht
Een Plan van Aanpak is een vast en verplicht onderdeel van de RI&E. Alleen vaststellen dat er risico’s zijn, is niet voldoende. Je moet ook beschrijven welke maatregelen je neemt om die risico’s te beheersen.
In het Plan van Aanpak staat in ieder geval:
- welke maatregelen worden genomen;
- hoe de risico’s worden aangepakt;
- binnen welke termijn de maatregelen worden uitgevoerd.
Het is daarnaast verstandig om per actie vast te leggen wie verantwoordelijk is en wanneer de voortgang wordt geëvalueerd. Zo wordt het Plan van Aanpak een praktisch werkdocument in plaats van een lijst met goede voornemens. Controleer regelmatig of maatregelen zijn uitgevoerd en het gewenste effect hebben. Blijkt een maatregel onvoldoende te werken? Pas het Plan van Aanpak dan aan.
Wie is verantwoordelijk voor de RI&E?
De werkgever blijft eindverantwoordelijk voor het opstellen, uitvoeren en actueel houden van de RI&E. Je kunt daarbij ondersteuning krijgen van de preventiemedewerker, arbodienst of een andere arbodeskundige. De preventiemedewerker kan helpen bij het herkennen van risico’s, het verzamelen van informatie en het uitvoeren van maatregelen uit het Plan van Aanpak. De preventiemedewerker is echter niet degene aan wie de werkgever de wettelijke verantwoordelijkheid kan overdragen.
Betrek ook medewerkers bij het opstellen en bijwerken van de RI&E. Zij weten vaak goed welke knelpunten zich in de dagelijkse praktijk voordoen. Medewerkers hebben bovendien recht op inzage in de RI&E. Heeft de organisatie een ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging? Betrek deze dan tijdig bij het arbobeleid en de maatregelen die uit de RI&E voortkomen.
Moet je de RI&E laten toetsen?
De hoofdregel is dat de RI&E en het bijbehorende Plan van Aanpak moeten worden getoetst door een gecertificeerde arbodienst of arbokerndeskundige. Tijdens de toetsing wordt onder andere beoordeeld of:
- alle relevante risico’s zijn opgenomen;
- de risico’s juist en betrouwbaar zijn beoordeeld;
- de voorgestelde maatregelen passend zijn;
- het Plan van Aanpak aansluit op de uitkomsten van de RI&E.
Een deskundige kan daarnaast adviseren over risico’s die nader moeten worden onderzocht en over de maatregelen die nodig zijn om medewerkers voldoende te beschermen.
Wanneer is toetsing van de RI&E niet verplicht?
Toetsing is niet verplicht wanneer een organisatie met maximaal 25 medewerkers een erkend RI&E-instrument voor de eigen branche gebruikt. Het gaat daarbij om het aantal medewerkers en niet om het aantal fte. Het branche-instrument moet bij de organisatie passen en erkend zijn op het moment dat de RI&E wordt afgerond. Alleen het bestaan van een branche-instrument is niet voldoende: je moet het instrument ook daadwerkelijk gebruiken. Toetsing is ook niet verplicht wanneer alle betaalde medewerkers samen maximaal 40 uur per week werken. Voor deze organisaties bestaat een speciale Checklist Gezondheidsrisico’s. Ook een organisatie waarin uitsluitend vrijwilligers werken, is uitgezonderd van de reguliere toetsingsplicht. In alle andere gevallen moet de RI&E in beginsel worden getoetst.
Heeft een RI&E een vaste geldigheidsduur?
Een RI&E heeft geen vaste wettelijke vervaldatum. Je bent wel verplicht om de RI&E zo vaak aan te passen als nodig is. De informatie moet blijven aansluiten op de werkelijke situatie binnen de organisatie.
Actualiseer de RI&E bijvoorbeeld bij:
- een verhuizing of verbouwing;
- nieuwe machines, stoffen of werkprocessen;
- een verandering in de organisatiestructuur;
- invoering of uitbreiding van hybride werken;
- nieuwe functies of werkzaamheden;
- een arbeidsongeval of beroepsziekte;
- signalen van hoge werkdruk of ongewenst gedrag;
- nieuwe kennis over bestaande arbeidsrisico’s;
- wijzigingen in wet- en regelgeving.
Wacht dus niet op een vaste jaarlijkse datum. Controleer regelmatig of de RI&E nog volledig en actueel is en pas deze aan zodra de omstandigheden veranderen.
Wat gebeurt er als je geen RI&E hebt?
De Nederlandse Arbeidsinspectie kan controleren of je een schriftelijke RI&E en een Plan van Aanpak hebt. De Inspectie kan deze documenten schriftelijk opvragen of tijdens een bedrijfsbezoek bekijken. Ontbreekt de RI&E of het verplichte Plan van Aanpak? Dan kan de Nederlandse Arbeidsinspectie direct een boete opleggen. Ook op een onvolledige of verouderde RI&E kan worden gehandhaafd. Bij een arbeidsongeval kan eveneens naar de RI&E worden gevraagd. Wanneer een relevant risico niet is onderzocht of noodzakelijke maatregelen niet zijn genomen, kan dat gevolgen hebben voor de beoordeling van het arbobeleid en de verantwoordelijkheid van de werkgever. Het hebben van een document alleen is daarom niet voldoende. Je moet kunnen laten zien dat de risico’s volledig zijn onderzocht en dat maatregelen uit het Plan van Aanpak daadwerkelijk worden uitgevoerd.
In zes stappen naar een bruikbare RI&E
1. Kies een passend RI&E-instrument
Controleer eerst of er een erkend instrument voor jouw branche beschikbaar is. Zo’n instrument sluit vaak goed aan op de werkzaamheden en veelvoorkomende risico’s binnen de sector.
2. Betrek medewerkers en de preventiemedewerker
Vraag welke risico’s medewerkers in hun dagelijkse werk ervaren. Loop werkplekken langs en kijk niet alleen naar documenten en procedures, maar ook naar de feitelijke praktijk.
3. Inventariseer en beoordeel alle risico’s
Beschrijf per afdeling, functie, werkplek of activiteit welke risico’s voorkomen. Beoordeel vervolgens de ernst en de kans dat het risico zich voordoet.
4. Maak een concreet Plan van Aanpak
Bepaal welke maatregelen nodig zijn, welke acties prioriteit hebben en wanneer deze worden uitgevoerd. Wijs bij voorkeur ook een verantwoordelijke aan.
5. Laat de RI&E toetsen wanneer dat verplicht is
Controleer of een uitzondering op de toetsingsplicht geldt. Is dat niet het geval? Schakel dan een gecertificeerde arbodienst of arbokerndeskundige in.
6. Voer de maatregelen uit en houd de RI&E actueel
Bespreek regelmatig de voortgang. Controleer of de maatregelen werken en werk de RI&E bij zodra werkzaamheden, omstandigheden of risico’s veranderen.
Is een RI&E verplicht voor een klein bedrijf?
Ja. Iedere werkgever met personeel moet een schriftelijke RI&E en een Plan van Aanpak hebben. Ook wanneer je maar één of enkele medewerkers in dienst hebt. De omvang van het bedrijf kan wel van invloed zijn op de vraag of de RI&E extern moet worden getoetst.
Mag ik als werkgever zelf een RI&E maken?
Ja, een werkgever mag de RI&E zelf opstellen. De preventiemedewerker kan daarbij helpen. Je moet wel voldoende kennis hebben om alle relevante risico’s te herkennen en te beoordelen. Afhankelijk van de omvang van de organisatie en het gebruikte instrument kan deskundige toetsing verplicht zijn.
Moet een RI&E ieder jaar worden vernieuwd?
Nee, er bestaat geen vaste wettelijke jaarlijkse vervaldatum. De RI&E moet wel actueel blijven. Pas deze aan wanneer werkzaamheden, werkplekken, arbeidsmiddelen, risico’s of inzichten veranderen. Het is verstandig om minimaal periodiek te controleren of de inhoud nog klopt.
Is een Plan van Aanpak ook verplicht?
Ja. Het Plan van Aanpak is een verplicht onderdeel van de RI&E. Hierin staat welke maatregelen je neemt, hoe je de risico’s aanpakt en binnen welke termijn de maatregelen worden uitgevoerd.
Moet thuiswerken in de RI&E worden opgenomen?
Ja, wanneer medewerkers thuis of hybride werken, moet je ook de bijbehorende risico’s onderzoeken. Denk aan ergonomie, beeldschermwerk, fysieke belasting, werkdruk, sociale verbinding en mentale gezondheid.
Van wettelijke verplichting naar meer werkplezier
De RI&E wordt soms vooral gezien als een verplicht document. Dat is begrijpelijk, maar daarmee blijft een belangrijk deel van de waarde onbenut. Een zorgvuldig uitgevoerde RI&E maakt zichtbaar wat medewerkers nodig hebben om gezond, veilig en met plezier te kunnen werken. Soms gaat het om technische maatregelen, zoals veiligere machines of betere afzuiging. In andere situaties ligt de oplossing in een realistische werkverdeling, duidelijk leiderschap, sociale veiligheid of meer herstelmogelijkheden. Door medewerkers te betrekken en acties uit het Plan van Aanpak zichtbaar op te volgen, laat je zien dat signalen serieus worden genomen. Zo wordt de RI&E geen papieren verplichting, maar een praktisch hulpmiddel waarmee je samen werkt aan een gezonde en duurzame organisatie.
Hulp nodig bij je risico-inventarisatie en -evaluatie?
Een goede RI&E sluit aan op de dagelijkse praktijk van jouw organisatie. Niet alleen op de werkzaamheden en werkplekken, maar ook op de mensen die het werk uitvoeren. HR5 ondersteunt werkgevers bij het opstellen, actualiseren en laten toetsen van de risico-inventarisatie en -evaluatie. We helpen je ook om de uitkomsten te vertalen naar een haalbaar Plan van Aanpak met maatregelen die daadwerkelijk verschil maken.
Heb je nog geen RI&E, is jouw RI&E verouderd of twijfel je of toetsing verplicht is? Neem contact op met HR5. Samen zorgen we voor een aanpak die wettelijk klopt, praktisch uitvoerbaar is en bijdraagt aan gezond en veilig werken.
Op de hoogte blijven?
Benieuwd naar meer artikelen, weetjes of nieuws op HR en wetgeving vanuit HR5?
Volg ons dan op Social Media.
